Suça sürüklenen çocuklarda 'mükerrer suç oranı' yüzde 71,9

EBEVEYN SORUMLULUĞUNA DAHA CAYDIRICI YAPTIRIM

TBMM Araştırma Komisyonu toplantısında söz alan Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü Daire Başkanı Alper Aksoy, çocuğun suça sürüklenmesinde ebeveynin sorumluluğu varsa, daha caydırıcı yaptırımlar getirilmesini, mevcut düzenlemenin hem şikâyete bağlı olması hem de cezaların düşük kalması nedeniyle etkisiz olduğu ifade edildi.

YARGI MENSUPLARI SİSTEMİ YETERSİZ BULUYOR

TBMM Suça Sürüklenen Çocukları Araştırma Komisyonu'nun GATA'ya hazırlattığı araştırmanın verilerine göre de yargı mensuplarının yalnızca yüzde 14,3’ü çocuk adalet sisteminin yeniden suç işlemeyi önlemede yeterli ve etkili olduğunu düşünüyor. Büyük çoğunluk ise sistemin bu yönüyle zayıf kaldığı görüşünde. Aksoy, özellikle 15–18 yaş grubuna ilişkin ceza politikalarında değişiklik ihtiyacına işaret etti. Mükerrer suçlarda tekerrür hükümlerinin uygulanması önerildi. Ağır suçlarda mevcut sistemin yeterince caydırıcı olmadığı vurgulandı. Bu düzenlemelerin, tekrar suç işleme oranlarını düşürmeyi hedeflediği ifade edildi.

DENEYİM EKSİKLİĞİ VE AĞIR İŞ YÜKÜ DİKKAT ÇEKTİ

Yaklaşık 765 hâkim ve savcının katıldığı araştırma, çocuk adalet sisteminin sahadaki gerçekliğini tüm boyutlarıyla yansıttı. Araştırmaya göre çocuk adalet sisteminde görev yapan yargı mensuplarının büyük bölümü bu alanda sınırlı deneyime sahip. Yüzde 72,5'i üç yılın altında deneyime sahip, yalnızca yüzde 2,8'i 11 yılın üzerinde deneyimli. Ayrıca, bazı hâkimlerin yıllık 600'den fazla dosyayla karşı karşıya kaldığına dikkat çekildi. Bu durumun, karar süreçlerini ve dosyalara ayrılan zamanı doğrudan etkilediği değerlendiriliyor.

Mağdur odaklı düzenleme önerisi

Yargı mensuplarından gelen öneriler arasında, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ve ceza erteleme kararlarının mağdurun rızasına bağlanması yer aldı. Bu düzenlemenin, mağdur haklarını güçlendireceği ve kamuoyundaki adalet duygusunu destekleyeceği değerlendiriliyor.

Aile katılımı ve rehabilitasyon yetersiz

Yargı mensuplarına göre, çocukların yüzde 72'sinin yargılama süreçlerinde aileleri yeterince yer almıyor. Bu durumun, çocukların suça sürüklenmesini önleme ve yeniden topluma kazandırma süreçlerini zayıflattığı değerlendiriliyor. Hâkim ve savcıların yüzde 84,1'i, rehberlik, danışmanlık ve eğitim programlarının mükerrer suçu önlemede yeterince etkili olmadığını ifade etti. Bu bulgu, mevcut rehabilitasyon mekanizmalarının gözden geçirilmesi gerektiğine işaret ediyor. Araştırmada, sosyal inceleme raporlarının etkinliğine ilişkin de dikkat çekici sonuçlar ortaya çıktı. Yargı mensuplarının yüzde 75,1'i bu raporlardan yeterince fayda sağlanamadığını belirtti. Öte yandan, veri paylaşımı ve kurumlar arası koordinasyon eksikliği de sistemin zayıf halkalarından biri olarak öne çıktı.

Alternatif uygulamalarda çelişkili tablo

Çocukları ceza sistemi dışına yönlendirmeyi amaçlayan uygulamalara ilişkin veriler ise dikkat çekici bir ikili tablo ortaya koyuyor. Yüzde 70,5 bu uygulamaların yeterli veya fazla olduğunu düşünüyor. Ancak aynı sistemin tekrar suçu önlemede etkisiz kaldığı ifade ediliyor.

En büyük sorun

En çarpıcı verilerden biri aile katılımına ilişkin oldu. Çocukların yüzde 72'sinin yargı süreçlerinde aileleri yeterince yer almıyor. Bu durumun, hem suçun oluşumunda hem de tekrarında belirleyici bir risk faktörü olduğu vurgulandı. Yargı mensuplarının yaklaşık yüzde 80'i kurumlar arası iş birliğini yetersiz buluyor. Araştırmada yargı mensuplarına sistemin nasıl iyileştirileceği de soruldu. En çok verilen yanıt, yüzde 32,7 ile iş yükü azaltılmalı oldu.