Kuş dışkısıyla zengin olan ülke battı: Milyarderdi, muhtaç oldu

Kuş dışkısının fosfata dönüşmesiyle "beyaz altın" madeni üzerinde yüzen ülke, 70'lerde Suudi Arabistan’ı geride bırakmıştı. Vergisiz yaşam ve lüks tüketim, rezervlerin bitişiyle yerini sefalete bıraktı. Doğası talan edilen, halkı obeziteyle boğuşan ada; bugün dış yardımlarla ayakta kalmaya çalışıyor. Pasifik Okyanusu’nun ortasında, sadece 21 kilometrekarelik minik bir ada devleti olan Nauru, modern tarihin en sarsıcı ekonomi derslerinden birini yaşadı. Biinlerce yıl boyunca göçmen kuşların bıraktığı dışkıların (guano) fosfat kayalarına dönüşmesiyle oluşan bu ada, "beyaz altın" sayesinde bir dönem dünyanın en zengin toplumlarından biri haline gelmişti. Bugün ise o zenginlikten geriye sadece delik deşik edilmiş bir doğa ve ekonomik belirsizlik kaldı. SUUDİ ARABİSTAN'I BİLE GETİRDE BIRAKMIŞTI 1960’ların sonunda bağımsızlığını kazanan Nauru, topraklarındaki dünyanın en kaliteli fosfat yataklarını işletmeye başladığında adeta para içinde yüzmeye başladı. 1970’li yıllarda Nauru, kişi başına düşen milli gelirde Suudi Arabistan’ı bile geride bırakarak dünya listelerinin zirvesine yerleşti. HALK LÜKS İÇİNDE YÜZÜYORDU O dönemde vatandaşlardan hiçbir vergi alınmıyordu. Sağlık ve eğitim tamamen ücretsizdi, hatta öğrenciler üniversite için yurt dışına devlet bursuyla gönderiliyordu: Adada sadece tek bir ana yol olmasına rağmen, her evin önünde lüks spor arabalar diziliydi. Halk, sadece alışveriş yapmak için kendi havayolları olan Air Nauru ile Avustralya’ya uçuyordu. DIŞKI BİTTİ, DOĞA DA YOK OLDU Bu refahın ağır bir bedeli vardı. Fosfatı çıkarmak için adanın verimli toprakları metrelerce kazıldı. Guano tabakası alındıktan sonra geriye tarıma elverişsiz, keskin kireçtaşı sütunlarından oluşan devasa çukurlar kaldı.  Bugün adanın yüzde 80'i üzerinde yaşanamaz ve bitki yetişmez bir taş yığınına dönüştü. Kıyı şeridine sıkışan halk, adanın iç kısımlarını kullanamıyor. Yerel tarımın bitmesiyle birlikte işlenmiş konserve gıdalara bağımlı hale gelen Nauru halkı, şu an düny...