Masadaki 5 risk ve 4 umut

RİSKLER1- YARALI BİR ATEŞKESRisk tarafının en başında tam bir ateşkes durumunun olmaması var.Ateşkes ilan edilmesine rağmen Lübnan’a saldırıların durmaması, bazı İran hedeflerinin vurulmaya devam etmesi en büyük sıkıntı.Bunun yanında Körfez semalarında imha edilen füze ve dronlar da dikkat çekiyor. Sağlam bir ateşkes kalıcı barışa giden yoldaki ilk göstergedir.Maalesef ABD-İsrail-İran denkleminde bu gösterge hiç umut vaat etmiyor.İsrail geçtiğimiz günlerde Lübnan’da sivilleri hedef aldı. Saldırıda, 300’ü aşkın kişi ölürken 1154 kişi ise yaralandı. Beyrut’ta ise apartmanlar enkaza döndü.2- KARŞILIKLI GÜVENSİZLİK:Bir anlaşmaya giden yolda tarafların karşılıklı güveni esastır. Bu açıdan bakıldığında yeryüzünde anlaşmaya gidemeyecek iki ülke varsa İran ve ABD olabilir.Bir tarafta 50 yıla yakındır bütün retoriğini “şeytan” olarak tanımladığı Amerika’ya karşı kuran bir İran rejimi, diğer tarafta onu Taş Devri’ne çevirmeyi ve bütün medeniyeti yok etmeyi vaat eden bir ABD Başkanı.Aynı masaya bile oturamayan heyetler üzerinden yürümesi beklenen zor bir barış trafiği.3- NETANYAHU’NUN YOLUAteşkesin ihlalinde İsrail’in öne çıkması kimse için herhalde sürpriz olmamıştır.Barış ve Netanyahu kelimelerini aynı cümlede geçirmek bile absürt olacak ama Netanyahu barış istemiyor. Sadece Lübnan’da uzun bir çatışma yaratması açısından da değil.Dikkat edin ABD-İran çatışmaları Hürmüz dolayısıyla ilk kez sönümlenecek olduğunda İsrail, Trump’ı bile kızdırarak Güney Pars gaz sahasına saldırdı.Geçen hafta da Trump’ın İran’a verdiği sürenin dolmasına yakın yine Güney Pars sahası İsrail tarafından vuruldu.Netanyahu’nun Trump’a rağmen bir barış masasını dağıtması küçümsenemeyecek olasılıklar dahilinde.4- OLMAYACAK DUALARUluslararası ilişkilerde “Olmayacak dua” yerine “maksimalist talepler” terimi kullanılır.Bu konuda İran başlı başına bir ekol sayılabilir. Ancak Trump’ın Grönland’dan Nobel’e uzanan talep listesiyle kıyaslandığında İran’ın talepleri bile mütevazı kalabilir.Hem ABD’nin hem İran’ın kalıcı barış için öne sürdüğü şartları alt alta koyunca masaya bile oturmalarına gerek yok diyebiliriz. Arada uçurum var.Amerikan heyeti İran’ın 10 maddelik listesi için “yapay zekâ ürünü gibi” diyor. İran ise ABD’nin metninin neredeyse yok hükmünde olduğunu ima ediyor.5- HÜRMÜZ DİLEMMASIİran’ın Hürmüz Boğazı’nda elde ettiği pozisyon savaşın devamı açısından en büyük risklerden biri.İki tarafın da çatışmaya geri dönmesinin en kestirme yolu buradan geçiyor. İran, mevcut durumu daha da sıkılaştırarak elindeki kozu sonuna kadar oynamayı tercih edebilir. Hürmüz Boğazı’nı kriptoyla ‘Deli Dumrul’ vergisine bağlama projesi buna bir örnek.Trump ise bir Amerikan zaferine inandıramadığı halkının önünde daha kötü bir duruma düşmeyeceğine kanaat getirerek “anlaşmaya uymayan İran’a” geri dönülmez bir saldırının emrini verebilir.UMUTLAR1- SAVAŞ YORGUNLUĞUBu çatışmanın anlaşmayla sonlandırılması için elimizdeki en büyük gerekçe bir ayda dünyanın yaşadığı ekonomik bunalım.Devam eden kriz hem ABD’ye hem İran’a zarar veriyor. Üstelik fatura bütün küresel ekonomiye çıkmış vaziyette. Bu savaşın dünya için insan eliyle yaratılan yeni bir pandemi etkisi yaptığı açık.Dolayısıyla bu pandeminin bitmesi herkesin yararına olacak.2- TARAFLARIN PAT VAZİYETİİki taraf da kendi çapında bir zafer ilan etti. Ancak mevcut çatışma daha çok satrançtaki pat durumuna benziyor.Aynı hamlelerin aynı sonucu doğurması yüzünden yaşanan beraberlik hali olan pat, hem bu çatışmanın 47 yıllık doğasına hem de bugünkü vaziyete daha uygun bir tanım.Trump’ın İran’ı tam olarak dize getirme isteği hâlâ ciddi bir risk olsa da pat durumu savaşın bitmesi için bir fırsat da sunuyor.Zafer olmasa bile iki taraf için de yenilgisiz bir çıkış şu anda mümkün. 3- HÜRMÜZ’DEKİ UMUTRisk hanesine yazdığımız Hürmüz’ün mevcut durumu aynı zamanda kalıcı barışın temel taşını oluşturabilir.Yaşanılan enerji kriziyle Hürmüz Boğazı’nın dünyanın boğazı olduğu acı bir şekilde anlaşıldı.Sadece ABD için değil, tüm dünya açısından masadaki en acil çözüm bekleyen konu bu. Tabii ki aynı zamanda İran’ın elindeki en büyük koz.Belli tavizlerle Hürmüz’de elde edilecek sonuç barış masasının önünü açabilir.4- GÖSTERİŞSİZ DİPLOMASİYakın tarihte defalarca dağılan İran ve ABD masasında arabuluculuk yapmak aslında kimsenin tercih edeceği türden bir diplomasi değil.Her barış masasında kolaylaştırıcı tarafların tutumu hayati rol oynar. Bazen arabulucular öne çıkmak ister. Bu durumda mesaj, amacı boğabilir.Ateşkesin tüm kırılganlığına rağmen Pakistan, Türkiye, Mısır’ın kendi rollerini öne çıkarmadan yürüttükleri diplomasi bu açıdan umut verici. Dünyayı mesaja boğmadan arka kapı diplomasisine ağırlık verilmesi en azından kâğıt üzerinde doğru bir strateji.